خوراکی های ممنوع در بارداری

خوراکی های ممنوع در بارداری

بازدیدها: 84
همه ما می دانیم که هر فرد در طول زندگی اش باید به مواد غذایی که مصرف می کند توجه داشته باشد. تامین مواد مغذی، ویتامین ها و از طرف دیگر مضراتی که ممکن است خوردن بعضی خوراکی ها به دنبال داشته باشد، ایجاب می کند مراقب سلامتی تغذیه خود باشیم. حال در دوران بارداری که مادر باردار علاوه بر خود مسئولیت تغذیه، رشد و تکامل جنینش را برعهده دارد شرایط بسیار مهم تر هم خواهد بود. شاید بتوان گفت بارداری خاص ترین مرحله زندگی جنین و مادرش می باشد. مادر در این مرحله باید بسیار مراقب تغذیه خود باشد. یک تغذیه متعادل و سالم به دور از افراط و تفریط می تواند تا حد زیادی سلامت مادر و جنین را تضمین کند. بنابراین باید احتیاط کرد چرا که ممکن است مواد غذایی برای مادر ضرر چندانی نداشته باشد ولی تکامل جنین را مختل کند. پس باید ممنوعیت های خوراکی را در بارداری جدی بگیریم.

بسیاری از مواد غذایی در تمام دوران بارداری ممنوعیت دارند. ولی مصرف برخی مواد غذایی فقط در یک دوره از کل بارداری ممنوعیت دارند. مثلا یک ماده غذایی در اوایل بارداری یا اواخر بارداری نباید مصرف بشوند ولی مصرفشان در سه ماهه دوم مشکلی ندارند. برخی مواد هستند که در کل بارداری محدودیت مصرف دارند و مصرف مقدار بیش از حدشان خطرناک است اما عدم مصرفشان ممکن است خطرات بیشتری داشته باشد. به عنوان مثال نمک. عدم مصرف و مصرف بیش از حد آن هر دو خطرناک است ولی حد تعادل مصرفش باید رعایت شود. در بخش های بعدی به توضیح جامع این موارد می پردازیم:

مواردی که در کل بارداری ممنوع می باشند

نمی توان مواد غذایی را که در کل بارداری ممنوع می باشند در هیچ بازه زمانی زیاد مصرف کرد. دلیل این ممنوعیت خطرات احتمالی است که ممکن است برای مادر و جنین به دنبال داشته باشد. رشد و تکامل جنین وابسته به تغذیه مادر است و مادر نباید به خاطر هوس های بارداری خود  هر چیزی را که دوست داشت مصرف کند. مادر در مرحله اول باید سلامت جنین و بعد خودش را در اولویت تغذیه اش در نظر داشته باشد. ممنوعیت مصرف به این معناست که مصرف مواد غذایی ممنوع، خطرناک است ولی اگر به صورت اتفاقی و یا به اندازه کم و ناچیز مصرف شود نباید نگرانی زیادی داشته باشیم. به عنوان مثال قهوه از موارد ممنوعه می باشد ولی مصرف کم آن و تا حدی که تعیین شده است خطر چندانی ندارد.

مطمئنا در تهیه غذا با ادویه جات و دانه های گیاهی سر و کار دارید. برای این که مطمئن بشوید کدام یک از ادویه ها در بارداری قابل استفاده است، پیشنهاد می کنیم مقاله مصرف ادویه جات و دانه های گیاهی در بارداری را مطالعه کنید.

مواد غذایی

در مصرف مواد غذایی در دوران بارداری باید از سلامت ماده غذایی و عدم فساد آن مطمئن شد. در این دوران هدف از تغذیه، تامین مواد غذایی و انرژی لازم، ویتامین ها و فیبر کافی برای مادر و جنین می باشد به طوری که برای سلامت مادر و جنین خطری احتمالی نداشته باشد. در این زمان باید مواد غذایی تازه و با رعایت نکات بهداشتی مصرف کرد و از خوردن غذاهای مانده و کهنه و مواد غذایی که به سلامت آن ها شک داریم، پرهیز کرد.

مواد غذایی نیترات دار

به طور کلی سوسیس و کالباس و برخی از فراورده های گوشتی که معمولا با گوشت هایی کم کیفیتی فرآوری می شوند حاوی مقادیری نیترات هستند. علت اضافه کردن نیترات خاصیت نگهدارنده بودن آن است که از رشد کلستریدیوم بوتولینوم جلوگیری می کند. وقتی که نیترات با ترکیبات پروتئینی گوشت ترکیب می شود رنگ جذاب تری هم به محصول می دهد.لازم است بدانیم که نیترات اضافه شده به محصول در بدن به نیتریت و سپس نیتروزامین تبدیل می شود که سرطان زا بودن آن برای مادر تایید شده است. همچنین نیتروزامین باعث ایجاد ناهنجاری در جنین می شود. لازم است که بدانیم با یک بار مصرف کردن این مواد حتما به عوارض این محصولات مبتلا نمی شویم. اما چون مقدار مشخصی برای حد نرمال مصرف آن ها تعیین نشده است ترجیحا بهتر است که خصوصا در دوران بارداری مصرف نشوند.

در این مواد غذایی گوشت ها به صورت کاملا پخته نیستند. پس می توان گفت می توانند محل خوبی برای رشد میکروب ها باشند. غذاهای نیترات دار چربی های اشباع شده و نمک بالایی دارند. می دانیم مصرف چربی باعث افزایش وزن می شود و افزایش وزن، باعث افزایش عوارضی چون فشار خون، پره اکلامپسی، مسمومیت بارداری، مرده زایی و دیابت می شود. همچنین نمک زیاد این ترکیبات هم می تواند باعث افزایش فشار خون مادر شود. فشار خون بالا هم برای جنین و هم برای مادر خطرناک می باشد. سدیم موجود در نمک این مواد غذایی کارایی کلیه های جنین را تحت تاثیر قرار می دهد. در رابطه با این محصولات باید گفت که تندی زیادی که جهت طعم دار کردن آن ها استفاده می شود ممکن است برای مادر و جنین آلرژی زا باشد و ایجاد حساسیت کند. از طرفی ممکن است باعث سوزش سر دل یا ترش کردن مادر هم بشود.

نوعی از سوسیس های خشک وجود دارند که ممکن است به میکروب لیستریا آلوده باشند. بنابراین توصیه می کنیم در صورت مصرف، در مراحل پخت به چنین محصولاتی گرمای کافی داده شود.

مواد غذایی کنسروی

در دوران بارداری بهتر است حتی الامکان از غذاهای تازه به جای غذاهای کنسروی استفاده شود زیرا قوطی کنسرو محل اصلی رشد سم کلستریدیوم بوتولیسم می باشد. برای از بین بردن این سم باید قوطی را به مدت ۲۰ دقیق جوشاند وگرنه برای جنین خطرناک است و ممکن است باعث مشکلات قلبی و کبدی در مادر شود. همچنین قوطی کنسور حاوی بیسفنول آ می باشدکه سم خطرناکی است و ممکن است وارد بدن شود.

باید این نکته را در نظر داشت که مواد کنسروی مدت زمان زیادی در کنسرو می مانند و این خود باعث رشد میکروب ها می شود. از طرفی مدت زمان نگه داری باعث می شود مواد کنسروی کیفیت پایینی نسبت به مواد غذایی تازه داشته باشند. نکته دیگر در رابطه با مصرف مواد کنسروی این است که در هنگام مصرف به تاریخ انقضای روی قوطی حتما دقت شود. نکته دیگر که حائز اهمیت است این است که برخی مواد کنسروی (به جز کمپوت ها) شامل مقادیر زیادی نمک هستند که بالاتر به مضراتش اشاره کردیم.

در رابطه با تن ماهی هم باید گفت که بهتر است از ماهی های تازه بدون جیوه استفاده شود زیرا ماهی تن سرشار از سم جیوه است.

کمپوت های میوه و سبزیجات نیز مواد دیگری هستند که به شکل کنسرو می باشند. ترجیحا از میوه ها و سبزیجات تازه استفاده شود که ویتامین های بیشتری دارند.

اگر دوست دارید اطلاعات مفید در زمینه مصرف مواد غذایی پروتئینی در بارداری مثل گوشت، جگر، سیرابی یا خوش گوشت به دست بیاورید، حتما مقاله مصرف مواد پروتئینی در بارداری را مطالعه کنید.

میوه جات، سبزی ها و صیفی جات

میوه ها و سبزیجات منبع اصلی فیبر هستند و مصرف آن ها برای هر فرد به ویژه خانم های باردار جهت تامین ویتامین ها و جلوگیری از یبوست بسیار ضروری می باشد. اما باید به این نکته دقت شود که مصرف میوه ها و سبزیجات نشسته و ضد عفونی نشده، خطر آلوده شدن با میکروب ها و انگل هایی چون توکسوپلاسموز را در بر داشته و سلامت مادر و جنین را به خطر می اندازد. توکسوپلاسموز انگل موجود در خاک و آب های آلوده می باشد و در مدفوع گربه و خاک آلوده به مدفوع گربه نیز وجود دارد. این انگل عوارضی چون نابینایی، مشکلات مغزی، زایمان زودرس، زردی نوزاد و برخی عوارض دیگر را به همراه دارد. بنابراین توصیه می شود زمان شستن میوه ها از فرچه های مناسب و مواد ضد عفونی کننده جهت رفع آلودگی این انگل که در سطح سبزیجات و میوه ها وجود دارد استفاده شود. ممکن است نتوان قسمت هایی از میوه را به خاطر نرم شدن بیش از حد با فرچه شست و ضد عفونی کرد. از این رو به دلیل احتمال آلوده بودن داخل میوه با میکروب های سطحی آن، بهتر است آن میوه را مصرف نکرد.

بهتر است در بارداری سبزیجات به صورت پخته مصرف شود تا از بابت از بین رفتن آلودگی آن ها مطمئن شویم. البته باید در نظر داشت مصرف برخی از سبزیجات در بارداری ممنوعیت و محدودیت دارد که در ادامه به بررسی آن ها خواهیم پرداخت:

کرفس

به علت خاصیت قاعده آوری که کرفس دارد، مصرف آن در اوایل بارداری با خطر سقط و زایمان زودرس همراه است. همچنین مصرف کرفس در ماه های آخر ممکن است باعث ایجاد حالت هایی شبیه تشنج در نوزاد بعد از زایمان بشود.

گشنیز

مانند کرفس قاعده آور است و به خصوص در ماه های اول بارداری ممنوعیت دارد.

نعناع

مصرف نعناع در دوران بارداری توصیه نمی شود زیرا باعث تحریک رحم می شود.

پونه

پونه یکی از مواد ممنوعه بارداری می باشد. پونه به علت وجود ماده ای به نام پولکان که باعث انقباض عضلات صاف رحم و خونریزی می شود، خطر سقط و زایمان زودرس را به همراه دارد.

جعفری

با داشتن سطح بسیار بالای ویتامین ث برای بارداری خطرناک است و همچنین ممکن است باعث انقباض رحم و زایمان زودرس و سقط شود.

در ادامه به بررسی میوه هایی می پردازیم که مصرف آن ها در بارداری توصیه نمی شود.

آناناس

از میوه های ممنوعه در بارداری می توان به آناناس اشاره کرد. آناناس به خاطر سطح بالای ویتامین ث برای جنین خطرناک است. این میوه دارای ماده ای به نام بروملین است که مصرف آن خطر سقط و خونریزی به دنبال دارد. بعضی از درمانگران مصرف آناناس را در حوالی زایمان برای نرم کردن دهانه رحم توصیه می کنند. در این زمینه می توانید با درمانگر خود مشورت نمایید.

خربزه کوهی یا پاپایا

مصرف پاپایا سطح استروژن را افزایش می دهد و بی نظمی هورمونی ایجاد می کند. این تغییرات هورمونی ممکن است باعث خونریزی و حتی سقط شود. خربزه کوهی همچنین دارای موادی است که مانند اکسی توسین و تحریک کننده های زایمانی عمل می کند و باعث انقباض رحم می شود.

زرشک

زرشک به علت وجود آلکالوئید ها باعث انقباض رحم می شود. بنابریان مصرف آن در بارداری توصیه نمی شود.

آلوئه ورا

مصرف آلوئه ورا در بارداری چه به صورت خوراکی و کمپوت و آبمیوه و چه به منظور تقویت و مراقبت از پوست، خطر سقط و خونریزی را به همراه دارد. پس بهتر است این این میوه را هم تا پایان بارداری مصرف نکنید.

موز

در بعضی جاها ممکن است موز را به عنوان میوه ممنوعه در بارداری معرفی کرده باشند. باید در اینجا به این نکته دقت کنیم که موز دارای یک ماده آلرژن می باشد که فقط برخی افراد به آن حساسیت دارند. اگر جزو آن دسته از افراد هستید که به موز حساسیت دارید، مصرف موز را در بارداری بسیار محدود کنید. زیرا ممکن است جنین تان نیز به این مواد آلرژی داشته باشد. از طرفی موز به خاطر قند بالایی که دارد بهتر است در مواردی که خانم باردار دیابت دارد، مصرف نشود.

خرما

یکی از مفیدترین مواد خوراکی در بارداری خرما می باشد ولی به شرطی که به اندازه مصرف شود. زیرا مصرف زیاد آن به خاطر طبع گرمی که دارد ممکن است باعث تحریک و انقباضات رحم شود. پس در مصرف خرما افراط نکنید.

سیر

مصرف سیر ممکن است باعث سوزش سر دل و خونریزی شود. از این رو برای خانم باردار توصیه نمی شود.

کاهو و کلم

مصرف بیش از حد کاهو ممکن است باعث حساسیت و همچنین واکنش آنافیلاکسی شود. همچنین به خاطر نحوه چیدمان برگ های کاهو و کلم باید در شستن آن ها دقت زیادی کرد. بهتر است کلم به صورت پخته مصرف شود. همچنین افرادی که مشکل تیروئید دارند باید در مصرف کاهو و کلم بیشتر احتیاط کنند. زیرا مصرف آن ها سطح ید را پایین می آورد.

گوجه فرنگی

گوجه فرنگی پتاسیم بالایی دارد. از آن جا پتاسیم با داروهای بتابلوکر که برای بیماری های قلبی استفاده می شود تداخل دارد، بهتر است بیماران قلبی مصرف کننده این داروها، گوجه فرنگی را با احتیاط بیشتری مصرف کنند.

اگر از آن دسته خانم هایی هستید که به مصرف تنقلات مثل چیپس و پفک و بستنی و لواشک علاقه دارید، پیشنهاد می کنیم حتما مقاله مصرف تنقلات در بارداری را با دقت بخوانید!

نوشیدنی ها

میزان مصرف نوشیدنی در بارداری بنا به نیاز و تمایل مادر باردار می باشد مگر در شرایط خاص که نیاز به مصرف بیشتر مایعات باشد و یا نیاز باشد مصرف مایعات محدود شود. فقط باید این نکته را در نظر داشته باشیم که در دوران بارداری نوشیدنی انتخاب کنیم که برای سلامت خودمان و جنین خطر نداشته باشد. به عنوان مثال نوشیدنی های حاوی الکل، نوشیدنی های کافئین دار و همچنین نوشیدنی های شیرین یا ترش مزه مانند آب زرشک را باید   قطع یا محدود کرد.

نوشیدنی های الکلی

به نوشیدنی هایی که درصدی اتانول در آن ها موجود می باشد، نوشیدنی های الکلی می گوییم. این نوشیدنی ها در دوز پایین سبب سرخوشی و در مقادیر بالا سبب اختلالات تمرکز، دقت و مستی می شوند. مصرف بیش از اندازه آن ها علاوه بر ایجاد وابستگی باعث افزایش فشارخون، بی نظمی هایی در ضربان قلب، کاهش تراکم استخوان و حتی افسردگی می شود. نوشیدنی های الکلی برای همه خطرناک است ولی برای خانم باردار حتی مصرف مقدار بسیار کم آن هم ممنوع می باشد. بنابراین مصرف الکل در بارداری باید به صفر برسد. زیرا الکل یک ماده تراتوژن می باشد و مستقیما موجب آسیب به دستگاه عصبی مرکزی جنین می شود. تمام مراحل تکامل مغز از نوروژنز، ساخت نورون ها و سلول های عصبی تا میلین سازی را تحت تاثیر قرار بدهد. مصرف نوشیدنی الکلی هم چنین باعث سندرم الکلی جنینی می شود که چند ویژگی تشخیصی دارد از جمله:

  • دفورمیتی و بدشکلی های صورت مثل شیار پلکی کوتاه، لب نازک و صاف فوقانی و فیلتروم صاف
  • اختلال رشد پره ناتال و پست ناتال ( بعد از زایمان)
  • نقایص عصبی و رفتاری
  • رشد ناکافی مغز

اگر چه ۷۵ درصد کودکان دچار سندرم جنینی الکلی علائم عصبی رفتاری و ادراکی ندارند، ولی ممکن است در سن کودکی دچار مشکل در برقراری ارتباط با دیگران و ناپایداری خلق و کج خلقی مکرر و عصبانیت بشوند. هم چنین به علت تشخیص و قضاوت ضعیف در این کودکان، بیشتر آن ها در معرض خشونت و قربانی شدن هستند. نوزادانی که در دوران جنینی در معرض الکل بوده اند ممکن است بعد از تولد علائم محرومیت را نشان دهند. تحقیقات ثابت کرده است که مصرف الکل توسط پدر نیز ممکن است کیفیت شکل و تعداد اسپرم را تحت تاثیر قرار دهد و باعث ناهنجاری هایی در جنین شود. لذا در خانواده ای که قصد فرزندآوری دارند به جز مادر، پدر نیز باید از مصرف الکل اجتناب کند.

نوشیدنی های کافئین دار

مصرف کافئین در بارداری جز مواد ممنوع و محدود شده می باشد. طبق آخرین تحقیقات باید مصرف کافئین به ویژه نوشیدنی های کافئین دار را محدود کرده و به زیر ۲۰۰ میلی گرم در روز برسانیم. لازم به ذکر است با مصرف این مقدار کافئین در روز عوارضی به صورت چشمگیر دیده نشده است. کافئین از این جهت خطرناک است که می تواند از جفت عبور کند و به جریان خون جنین برسد. سپس جنین را در معرض تماس با کافئین و عوارض آن قرار دهد که این عارضه در مقادیر مصرف روزانه بیشتر از ۳۰۰ میلی گرم دیده می شود. در ادامه به بررسی برخی عوارض کافئین می پردازیم:

  • احتمال زایمان زودرس
  • sga (کوچک بودن جنین برای سن تولد)
  • احتمال سقط جنین (تا به امروزه اطلاعات کافی برای تایید صد در صد این موضوع موجود نیست)
  • سوزش سردل
  • افزایش فشار خون و ضربان قلب مادر باردار
  • کافئین ماده ای مدر یا ادرار آور است و باعث تکرر ادرار می شود و همین تکرر ادرار باعث دفع مقادیر بسیار زیادی آب و دهیدراته شدن بدن مادر و در نهایت آسیب رسیدن به جنین می شود. با دفع آب در ادرار مطمئنا مواد و املاح مفیدی هم به طور اضافی دفع می شوند.
  • کافئین با جلوگیری از جذب کافی آهن در بدن، باعث کم خونی می شود.

پس بهتر است مصرف این ماده را در دوران بارداری به حداقل رسانده و حتی در صورت امکان قطع کنیم زیرا با گذشت زمان سرعت بدن فرد برای دفع کافئین کمتر می شود. حال اگر مصرف کافئین با همان روال قبل ادادمه پیدا کند، بدن مادر و جنین با مقدار بیشتری کافئین مواجه می شوند و این مقدار بالای کافئین برای جنین خطر آفرین می باشد. در ادامه برخی از مواد دارای کافئین را به طور خلاصه ذکر می کنیم:

  • چای سبز
  • قهوه
  • چای سیاه
  • نوشابه ها (به ویژه نوشابه های انرژی زا)
  • کاسکارا یا پوست قهوه
  • نسکافه
  • شکلات
  • لاته یا کاپوچینو
  • موکا
  • اسپرسو
  • نوشیدنی های میوه ای آب های طعم دار حاوی کافئین
  • آدامس ها و خوشبو کننده های کافئین دار
  • ماست های یخ زده شکلاتی
  • برخی بستنی های شکلاتی
  • چای یخی یا آیس تی
  • برخی از مسکن های حاوی کافئین

پس قبل از مصرف مواد خوراکی به درصد کافئین آن ها دقت کنید. لازم است دقت شود برخی از لوسیون های بدن مانند لوسیون کره کاکائو هم کافئین دارند. چون مصرف این لوسیون ها در بارداری به علت عدم ایجاد ترک های پوست بیشتر می شود، باید مراقب عوارض مصرف کافئین بود. به صورت کلی خانم های باردار اگر می توانند مصرف کافئین به خصوص نوشیدنی های کافئین دار را محدود کنند.

اگر به دنبال اطلاعات مفید در زمینه دمنوش ها و عرقیجات هستید، پیشنهاد می کنیم مقاله مصرف عرقیجات و دمنوش های گیاهی در بارداری را مطالعه کنید.

عادت های غذایی خاص در بارداری

علاوه بر مواردی در بالا ذکر شد موارد دیگری نیز هستند که در بارداری مصرفشان ممنوع است. مصرف زیاد از حد چربی ها، مصرف سیگار و توتون، مصرف خودسرانه داروهای شیمیایی، سایر موادی که ایجاد وابستگی و اعتیاد می کنند (مثل هروئین، متادون، ترامادول، شیشه و تریاک) و سایر موارد نه تنها بر روی سلامت و وزن جنین هنگام تولد اثر می گذارند، بلکه ممکن است در زمان تولد، نوزاد در معرض سندروم محرومیت و رشد کمتر از حد انتظار قرار بگیرد.

یکی دیگر از موارد تغذیه ای که در بارداری به عنوان یک مشکل لحاظ می شود، پیکا یا هرزه خواری در خانم های باردار می باشد. پیکا یعنی تمایل خانم باردار به خوردن چیزهایی که نه تنها هیچ گونه ارزش غذایی ندارند بلکه ممکن است مضراتی هم داشته باشند. مواردی مثل خوردن خاک، نشاسته، گچ، قسمت سوخته سیگار، یخ و سایر موارد. پیکا فقط متعلق به بارداری نیست و ممکن است در غیر از این دوران هم اتفاق بیافتد. هنوز علت به وجود آمدن پیکا معلوم نیست و به قشر خاصی از افراد یا ژنتیک خاصی مربوط نمی شود ولی طبق حدسیات آخرین تحقیقات ممکن است علت آن، کمبود آهن یا روی باشد. حتی ممکن است پیکا به شکل یک اختلال روانی باشد مثلا برخی از افراد ناخن هایشان را در استرس می خورند. در هر حال بهتر است در صورتی که خانم باردار به پیکا مبتلاست، بدون هیچ خجالتی با درمانگر خود مطرح کند و هر چه سریع تر در صدد درمان آن برآید. در غیر این صورت ممکن است با مشکلاتی چون کاهش دریافت مواد غذایی مفید، کاهش انرژی، زایمان زودرس، مشکلات گوارشی و کم خونی بیشتر مواجه شود.

در انتها یک اصل کلی را به شما یادآوری می کنیم: در بارداری سالم بخورید و زیاده روی نکنید. در صورت هرگونه مشکلی حتما با درمانگر خود مشورت کنید. به امید آن که دوران بارداری خود را به خوبی و خوشی و سلامت کامل خود و فرزند دلبندتان پشت سر بگذارید.