عمل سرکلاژ دوختن دهانه رحم

عمل سرکلاژ در بارداری (دوختن دهانه رحم)

بازدیدها: 1119

سرویکس یا دهانه رحم قسمت انتهایی رحم است که اندازه آن در بازه های مختلف بارداری متغیر می باشد. شاید شما هم در مورد کوتاه شدن طول سرویکس یا دهانه رحم در بارداری شنیده باشید. این اتفاق زمانی می افتد که به علت کوتاهی دهانه رحم یا مشکل ساختاری یا ضعف، سرویکس توانایی تحمل فشار ناشی از وزن جنین، جفت و مایع اطراف جنین را ندارد و احتمال سقط یا زایمان زودرس افزایش پیدا می کند. به همین دلیل پزشک قبل از هفته ۱۴ تصمیم به دوختن دهانه رحم می گیرد. در واقع عمل سرکلاژ یعنی دوختن دهانه رحم جهت جلوگیری از سقط یا زایمان زودرس. به جز موراد تهدید به سقط معمولا در حاملگی های چند قلویی به خصوص حاملگی با روش آی وی اف به دلیل با ارزش بودن جنین ها برای جلوگیری از زایمان زودرس سرکلاژ انجام می شود. در ادامه بیشتر به مسائل مربوط به مشکلات سرویکس و عمل سرکلاژ خواهیم پرداخت.

سرویکس نرمال و غیرنرمال در بارداری

سرویکس به طور معمول در اوایل بارداری سفت و کاملا بسته است و طولی بیشتر از ۳۵ میلیمتر دارد. با گذشت زمان تا اواخر حاملگی به تدریج نرم و طول آن کوتاه می شود که اصطلاحا به آن افاسمان (Cervical effacement)  و دیلاتاسیون (Cervical Dilatation) گفته می شود. این فرآیندها باعث می شود رحم برای زایمان آماده شود. در برخی مادران سرویکس یا دهانه رحم در اثر اختلال در بافت و همچنین عدم تحمل فشار ناشی از جنین درون رحم زودتر از موعد زایمان شروع به نرم و باز شدن می کند. نرم شدن دهانه رحم پیش از موعد زایمان عامل خطری برای سقط جنین می باشد و با افزایش سن بارداری و وزن جنین و جفت احتمال خطر بیشتر می شود.

اندازه طول سرویکس نرمال در بازه های مختلف بارداری

  • در اوایل بارداری (هفته ۸ الی ۱۲) حداقل ۲۸ میلیمتر و حداکثر ۵۵ میلیمتر
  • در اواسط حاملگی ( هفته ۱۵ الی ۲۸) حداقل ۲۶ و حداکثر ۵۲ میلیمتر
  • نزدیک به زایمان (هفته ۲۹ تا ۳۷) حداقل ۲۷ و حداکثر ۵۲ میلیمتر

طول سرویکس در محدوده ۳۰ میلیمتر و بیشتر طبیعی است ولی کمتر از آن نیاز به مشاوره با درمانگر  دارد و در صورت تصمیم ایشان، سرکلاژ انجام می شود. طول سرویکس در مادران باردار چند قلویی ممکن است کمتر از مادر باردار تک قلویی باشد. از این رو عموما برای چنین مادرانی سرکلاژ انجام می شود.

سرویکس غیر نرمال در بارداری

معمولا نارسایی دهانه رحم از طریق سابقه سقط یا زایمان زودرس در سه ماهه دوم یا معاینه واژینال و سونوگرافی ترانس واژینال تشخیص داده می شود. دهانه رحم ضعیف و نارسا با باز شدن زودهنگام منجر به از دست رفتن بارداری و سقط می شود. اگر طی سونوگرافی واژینالی که قبل از ۲۴ هفته انجام می شود طول دهانه رحم کمتر از ۲۵ میلیمتر گزارش شود مادر باردار کاندید انجام سرکلاژ می باشد.

راهکارهای موجود برای سرویکس غیر نرمال

در افراد زیر توصیه به عمل سرکلاژ می شود:

  • سابقه سقط (خودبخود یا عمدی) و یا زایمان زودرس داشته باشند.
  • اندازه طول دهانه رحم آن ها کمتر از ۲۵ میلی متر باشد.
  • سابقه انجام سرکلاژ در بارداری قبلی داشته باشند.
  • رحم مادر دچار مشکلات و ناهنجاری های ساختاری باشد.
  • افرادی که دچار کرامپ و انقباضات شکمی شده و طی معاینه واژینال، شواهدی مبنی بر نرم و باز شدن دهانه رحم باشد.

به جز عمل سرکلاژ راه های دیگری هم جهت کنترل و یا حتی درمان نارسایی دهانه رحم وجود دارد. ممکن است طبق صلاحدید درمانگر داروهای حاوی هورمون پروژسترون جهت حفظ بارداری تجویز شود. همچنین بعضی از درمانگران با گذاشتن وسیله ای به نام پساری سعی می کنند از کوتاه تر شدن طول سرویکس جلوگیری کنند. 

عمل سرکلاژ چیست؟

سرکلاژ یا دوختن دهانه رحم نوعی عمل جراحی سرپایی است که از طریق بی حسی یا بیهوشی (متناسب با شرایط) برای جلوگیری از زایمان زودرس و سقط جنین ناشی از نارسایی سرویکس (دهانه رحم) انجام می شود. سرکلاژ را می توان هم از طریق واژن و هم از طریق شکم انجام داد. بهترین زمان برای انجام آن ۱۲ الی ۱۴ هفته می باشد که در صورت شرایط مادر و نظر پزشک تا قبل از ۲۴ هفته نیز قابل انجام است.

انواع سرکلاژ

عمل سرکلاژ دارای دو روش واژینال و یک روش ابدومینال (شکمی) است که درمانگر با توجه به شرایط مادر باردار نوع عمل را انتخاب می کند. در ادامه به توضیح این روش ها می پردازیم:

  • روش واژینال مک دونالد: قبل از هفته ۱۵ متناسب با شرایط مادر بی حسی انجام شده و اسپکولوم درون واژن گذاشته می شود. سپس قسمت خارجی سرویکس (دهانه رحم) با نخ مخصوص دوخته شده و در آخر دو انتهای نخ بهم گره زده می شود.
  • روش واژینال شیرودکار: این روش هم مانند مک دونالد از طریق واژن و بعد از بی حسی و گذاشتن اسپکولوم انجام می شود. دهانه رحم توسط رینگ فورسپس به جلو کشیده شده  و برش کوچکی بر روی دهانه رحم ایجاد می شود. سپس از قسمت داخلی دهانه رحم شروع به دوختن رحم می کنند. روش شیرودکار بیشتر در افرادی استفاده می شود که امکان انجام روش مک دونالد در آن ها وجود ندارد و یا قبلا شکست خورده باشد. در این روش ممکن است بخیه ها برداشته شوند و مادر زایمان طبیعی انجام دهد یا برداشته نشوند که در این صورت باید زایمان سزارین انجام دهد.
  • نوع ترانس ابدومینال یا شکمی: در این روش ابتدا برشی بر روی شکم ایجاد می شود و سپس سرویکس (دهانه رحم) به قسمت تحتانی رحم دوخته می شود. در صورت شکست هر یک از روش های قبلی، کوتاهی شدید دهانه رحم و یا وجود زخم در دهانه رحم از این روش سرکلاژ استفاده می شود. می توان گفت روش شکمی، یک روش دائمی می باشد.

سرکلاژ برای چه افرادی انجام نمی شود؟

در صورت وجود هر یک از موارد زیر عمل سرکلاژ انجام نمی شود:

  • رخ دادن سقط
  • خونریزی مادر
  • عفونت واژینال
  • پارگی کیسه آب
  • بیرون زدگی قسمتی از کیسه آب یا اندام جنین از میان سوراخ سرویکس
  • انقباضات ریتمیک و منظم (نشانه زایمان)

آمادگی قبل سرکلاژ

قبل از انجام سرکلاژ سوابق پزشکی مادر توسط درمانگر بررسی می شود. سپس سونوی ترانس واژینال جهت تعیین طول سرویکس (دهانه رحم) و وضعیت جسمی جنین (از لحاظ وجود ضربان قلب و ناهنجاری های مادرزادی) انجام می شود و در صورت صلاحدید سرکلاژ انجام می شود. لازم است قبل از عمل سرکلاژ موارد زیر را رعایت کنید:

  • یک هفته قبل از عمل سرکلاژ نزدیکی و ارگاسم نداشته باشید.
  • از انجام فعالیت های سنگین خودداری کرده و تا جای ممکن استراحت کنید.
  • در صورت وجود عفونت هر چه سریع تر زیر نظر درمانگر فرآیند درمان را انجام دهید.
  • سه روز قبل از سرکلاژ داروهای واژینال استفاده نکنید. (در مورد لزوم مصرف داروها مخصوصا داروهای رقیق کننده خون باید با درمانگر خود مشورت کنید)

بعد از سرکلاژ

بعد از عمل سرکلاژ با توجه به شرایط به مدت چند ساعت و یا چند روز در بیمارستان بستری شده و برای پیشگیری از عفونت های احتمالی آنتی بیوتیک دریافت می کنید. ممکن است درد و انقباضات خفیف در قسمت تحتانی شکم و کمر همراه با خونریزی اندکی تجربه کنید اما نگران نباشید چنین نشانه هایی اکثرا فاقد خطر می باشد. همچنین ممکن است مادر دفع ادرار دردناک داشته باشد.

اقدامات و مراقبت ها بعد از سرکلاژ

  • به مدت یک هفته الی ده روز بعد از سرکلاژ از نزدیکی، تحریک نوک سینه و ارضا شدن پرهیز کنید. 
  •  بعد از عمل سرکلاژ باید از فعالیت پرهیز کرده و در استراحت مطلق به سر ببرید اما در صورت نرمال بودن شرایط می توانید پیاده روی آهسته در منزل انجام دهید.
  • از توالت فرنگی استفاده کنید.
  • غذاهای مقوی و میوه های ملین مصرف کنید.
  • لباس زیر خود را مرتب تعویض و بهداشت فردی را رعایت کنید.
  • لباس زیر و شلوار تنگ نپوشید و سعی کنید از لباس های نخی و گشاد استفاده کنید.

عوارض احتمالی سرکلاژ

  • تهوع و استفراغ
  • عفونت دهانه رحم
  • پاره شدن کیسه آب جنین
  • پارگی دهانه رحم
  • زایمان زودرس
  • سقط جنین
  • خونریزی واژینال
  • آسیب به مثانه

لازم نیست نگران باشید چون قرار بر این نیست که حتما این عارضه ها اتفاق بیافتد. خاطرتان باشد عمل سرکلاژ به هدف حفظ بارداری و جلوگیری از سقط و زایمان زودرس انجام می شود و در صورت صلاحدید درمانگر حتما باید انجام شود. مسلما انجام ندادن آن کار اشتباهی است. اگر بعد از عمل سرکلاژ هر یک از موارد زیر در مادر باردار مشاهده شود باید فورا به درمانگر یا بیمارستان مراجعه شود:

  • تب و لرز
  • تهوع و استفراغ
  • دردهای منظم شکمی
  • خونریزی آشکار و مداوم
  • ترشحات واژینال غیر طبیعی و بدبو
  • ترشح آب از واژن (پارگی کیسه آب)

باز کردن بخیه سرکلاژ

کشیدن بخیه ها در اواخر بارداری در هفته های ۳۷ یا ۳۸ انجام می شود زیرا در صورت شروع انقباضات زایمانی ممکن است بخیه سرکلاژ منجر به پاره شدن دهانه رحم شود. همچنین رشد جنین بعد از هفته ۳۷ کامل شده و  در صورت عدم تحمل دهانه رحم بعد از کشیدن بخیه و زایمان زودرس مشکلی وجود نخواهد داشت. باز کردن سرکلاژ با گذاشتن اسپکولوم و کشیدن بخیه ها انجام می شود که ممکن است با درد اندک (قابل تحمل) همراه با خونریزی خفیف یا لکه بینی همراه باشد.

انتخاب نوع زایمان با وجود سرکلاژ

در روش مک دونالد در اواخر بارداری (هفته ۳۷) بخیه برداشته می شود و از این رو امکان زایمان طبیعی وجود دارد و درمانگر با توجه به سایر شرایط مادر نوع زایمان را مشخص می کند. اگر بخیه‌های روش شیرودکار نیز قابل باز کردن باشند و تا موعد زایمان بخیه ها برداشته شوند باز هم زایمان طبیعی با مشکلی مواجه نمی‌شود. در روش ترانس ابدومینال یا شکمی امکان زایمان طبیعی به دلیل دائمی بودن آن وجود ندارد و تنها با استفاده از روش سزارین می‌تواند زایمان انجام دهد.