سونوگرافی و تشخیص نوع بارداری

تشخیص بارداری با سونوگرافی و آزمایش خون

بازدیدها: 696

در زمان های گذشته که دسترسی به ابزارهای تشخیص دهنده بارداری به راحتی امروزه نبود. با توجه به علائمی مثل تاخیر در پریود، حالت تهوع و استفراغ حدس می زدند بارداری اتفاق افتاده است. اما امروزه به کمک سونوگرافی، آزمایش خون و ادرار و حتی وجود کیت های خانگی، تشخیص بارداری کار راحتی شده است.

چه زمانی باید برای تشخیص بارداری مراجعه کنیم؟

زمانی که فردی قصد بارداری دارد و استفاده از وسایل جلوگیری از بارداری را به منظور بارداری قطع کرده است و همچنین حداقل ده روز تاخیر در موعد پریود دارد باید برای بررسی بارداری خود اقدام کند. گاهی در افراد یک سری شواهد وجود دادرد که ممکن است نشانه بارداری فرد باشد مثلا تهوع و استفراغ، اختلالات ادرار کردن، حس بزرگ شدن شکم ،خستگی. در این صورت هم می توان بررسی های دقیق را انجام داد که با قاطعیت بفهمیم فرد باردار هست یاخیر.

آزمایش خون بارداری

چه مواردی توسط آزمایش خون بررسی می شود؟

در آزمایش خون وجود هورمون گنادوتروپین کوریونی را در خون می سنجیم که آن را با نام HCG می شناسید. لازم است بدانیم که ترشح این هورمون در روز لانه گزینی توسط سلول های سن سیشیوتروفوبلاست (پیش ساز جفت) آغاز می شود. این هورمون علاوه بر خون در ادرار نیز قابل تشخیص است. با توجه به وجود این هورمون که با آزمایش خون بارداری تست بتا بررسی می شود می توان گفت بارداری اتفاق افتاده است. اما صرفا مثبت شدن این تست و وجود هورمون HCG، نشانه بارداری سالم و نرمال نیست و باید مواردی مثل از بین رفتن جنین، حاملگی خارج رحم و مولار بقیه موارد بررسی شود. از این رو آزمایشی با عنوان تیتر بتا hcg هم باید توسط مادر انجام بشود. در این آزمایش میزان افزایش یا کاهش هورمون HCG در تشخیص نرمال بودن بارداری اهمیت دارد. برای اینکه بتوان گفت بارداری نرمال است هورمون HCG باید به مرور دو برابر شود در غیر این صورت باید بررسی های دیگر انجام شود. زمان لازم جهت دو برابر شدن این هورمون در بدن ۱/۴ تا ۲ روز می باشد. بیشترین مقدار این هورمون مربوط به روزهای ۶۰ الی ۷۰ (هفته ۸ تا ۱۰) می باشد و کمترین مقدار این هورمون در روزهای ۱۰۰ الی ۱۳۰ بارداری است. میزان این هورمون از هفته ۱۶ به بعد ثابت می شود.

زمان مناسب

زمان تشخیص بارداری به وسیله آزمایش خون حداقل ۸ الی ۹ روز پس از تخمک گذاری در صورت لقاح و بارور شدن تخمک می باشد. توصیه ما این است که برای آزمایش خون بارداری یک هفته بعد تا ده روز بعد از تاخیر در موعد پریود مراجعه کنید. 

سونوگرافی تشخیص بارداری

چه مواردی توسط سونوگرافی بررسی می شود؟

در سونوگرافی که برای تشخیص بارداری انجام می شود موارد زیر ازریابی می گردد:

  • وجود ساک حاملگی
  • وجود جسم زرد
  • جفت و موقعیت قرار گرفتن آن در رحم یا در جای دیگر (با توجه به سن بارداری مادر)
  • گرید و درجه جفت
  • وجود جنین
  • اندازه جنین
  • سن جنین
  • سلامت جنین
  • ضربان قلب جنین
  • مقدار مایع آمنیون

در سونوگرافی های بعدی که در دوران بارداری انجام می شود علاوه بر موارد فوق می توان آنومالی ها و ناهنجاری های احتمالی را نیز بررسی کنیم و وزن جنین را تخمین بزنیم.

زمان مناسب

قبل از این که مادری جهت انجام دادن سونوگرافی بارداری مراجعه کند، حتما از بارداری خودش به وسیله آزمایش خون و ادرار تا حدودی مطمئن شده است. اگر مادر سابقه سقط و حاملگی خارج از رحم و بارداری پوچ ندارد و در حال حاضر علائمی مثل درد و خونریزی و لکه بینی ندارد، لزومی به انجام سونوگرافی نیست و می تواند تا زمان تقریبی تشکیل جنین و قلب او سونوگرافی را به تعویق بیاندازد. جنین در هفته ۶ تشکیل می شود و در هفته های ۷ الی ۸ قلب جنین شروع به تپیدن می کند. پس می توان در حالت طبیعی سونوگرافی را در هفته ۸ انجام دهیم تا علاوه بر مطمئن بودن از بارداری، از سلامت جنین نیز مطلع شویم. گاهی ممکن است اتفاقات ذکر شده در زمانی که توقع داریم در سونوگرافی مشاهده نشود مثلا جنین در هفته شش توسط سونوگرافی دیده نشود. این به معنای قطعی بودن حاملگی پوچ یا خارج از رحم نیست چون ممکن است تخمک گذاری کمی دیرتر اتفاق افتاده باشد در نتیجه بارداری نیز دیرتر صورت گرفته باشد. در این مواقع تکرار سونوگرافی در هفته های آینده باید صورت بگیرد تا تشخیص قطعی بارداری انجام شود.

در چه شرایطی باردار بودن قطعی است؟

دیدن ساک حاملگی اولین نشانه قطعی برای تشخیص بارداری است که در سونوی واژینال در هفته ۴ الی ۵ و در سونوگرافی شکمی ۶ الی ۷ هفته مشخص می شود. همچنین مشاهده جنین و یا دیگر نشانه های بارداری توسط سونوگرافی نیز از سایر علائم قطعی می باشد. مواردی مثل مشاهده کیسه زرده در سونوگرافی در هفته ۵ و هم چنین رویان در هفته ۶ (به صورت خط در کنار کیسه زرده) از نشانه های قطعی برای باردار بودن محسوب می شوند. اما قطعی ترین شواهد برای باردار بودن تشخیص فعالیت قلب جنین است که با استتوسکوپ و سونی کید یا سونوگرافی ها بررسی می شود. در بعضی موارد از هفته ۱۷ بارداری می توان صدای قلب جنین را با استتوسکوپ تشخیص داد ولی به صورت قطعی تا هفته ۱۹ در همه خانم های غیر چاق قابل تشخیص است. به جز استتوسکوپ، فعالیت قلب جنین توسط بررسی های زیر قابل پیگیری است:

  • سونوگرافی واژینال ۵ هفته بعد از آمنوره (قطع پریودی در زمان موعد)
  • سونوگرافی شکمی ۶ هفته بعد از آمنوره
  • سونوگرافی داپلر در هفته ۱۰ بارداری

دقت شود مثبت شدن آزمایش خون یا ادرار به معنی صد در صد بارداری نیست. زیرا در مواردی که آزمایش ادرار یا خون بارداری مثبت می شود یعنی هورمون hcg در خون و ادرار وجود دارد ولی همان طور که گفته شد صرفا مثبت شدن تست به خاطر وجود HCG به معنی بارداری نیست. گاهی اوقات افزایش سطح هورمون HCG در مواردی مثل زیر دیده می شود:

  • بانوانی که در تماس با حیوانات هستند
  • تومورهای سیستم گوارش، تخمدان، مثانه و ورید
  • نارسایی کلیه
  • حاملگی های غیرنرمال (مثل مولار یا بچه خوره)

در مقاله بارداری نرمال و غیرنرمال به بررسی انواع بارداری مثل بارداری پوچ، خارج رحمی، مولار و شیمیایی پرداخته ایم پیشنهاد می کنیم حتما این مقاله را مطالعه کنید.

تا چه زمانی مهلت برای بررسی نرمال بودن بارداری هست؟

گاهی خانم ها خیلی زود برای بررسی بارداری خود سونوگرافی انجام می دهند. ممکن است در این زمان هنوز جنین و قلب او تشکیل نشده باشد و به خاطر همین به بارداری پوچ شک کنیم. یا این که آنقدر زود برای سونوگرافی مراجعه کرده باشیم که هنوز ساک حاملگی تشکیل نشده باشد و در نتیجه به حاملگی خارج رحم شک کنیم. بهترین زمان انجام سونوگرافی برای بررسی بارداری هفته ۸ می باشد ولی از آن جا که ممکن است خانمی دارای سیکل های نامرتب بوده و زمان تخمک گذاری مشخص نباشد، اگر در هفته ۸ هم در رابطه با بارداری به قطعیت نرسیم، تقریبا دو هفته بعد تکرار سونوگرافی را درخواست می کنیم.

معمولا ۸ الی ۹ روز بعد از تخمک گذاری، هورمون بتا در خون وجود دارد. می توان برای اطمینان خاطر از نتیجه آزمایش، یکی دو هفته تاخیر را لحاظ کرده و ده روز بعد از موعد مقرر دوره پریود آزمایش را انجام دهیم.

در صورت بارداری غیرنرمال چه اقداماتی باید انجام شود؟

در صورتی که فرد مبتلا به یکی از شکل های بارداری غیرنرمال باشد باید سریعا به فکر خاتمه دادن به آن باشیم. مثلا در حاملگی مولار ممکن است اگر دیر اقدام کنیم، مول مهاجم باشد و باعث درگیری ریه و مغز نیز بشود. یکی از این روش ها کورتاژ و دیگری مصرف دارو است که با توجه به صلاح درمانگر شما انجام می شود. یکی از این داروها که سبب باز شدن دهانه رحم و سقط می شود میزوپروسترول (Misoprostol) است. درحاملگی خارج از رحم می توان از داروهایی مثل متوترکسات (Methotrexate) استفاده کرد. اگر ختم بارداری خارج رحم به تعویق بیفتد ممکن است باعث پارگی لوله ها و ناحیه ای که لانه گزینی انجام شده است بشود و خطرات جدی برای مادر ایجاد کند. پس در صورت غیرنرمال بودن بارداری هوشیار بوده، زمان را از دست ندهید و در اسرع وقت به درمانگر خود مراجعه کنید.