عفونت باکتریایی واژن در بارداری

عفونت باکتریایی واژن در بارداری

بازدیدها: 221

عفونت در بارداری از هر نوعی که باشد خطرناک بوده و باید درمان شود. به طور کلی در بارداری به التهابات واژن که بر اثر عفونت یا عوامل دیگر ایجاد می شود، واژینیت می گویند. مهم ترین علل واژینیت عفونت های باکتریایی، قارچی و انگلی می باشند. هر چند واژینیت انواع دیگری نیز دارد. در این مقاله به بررسی واژینیت یا عفونت باکتریایی واژن در بارداری می پردازیم:

واژینیت باکتریایی

عفونت های باکتریایی در بخش تحتانی دستگاه تناسلی یکی از دلایل شایع عفونت دستگاه تناسلی است که منجر به پیامدهای نامطلوب در بارداری می شود. زنان مبتلا به واژینیت باکتریایی مانند Neisseria gonorrhoeae و یا باکتری های روده ای، مرگ و میر بالاتری در مقایسه با واژینیت های ناشی از قارچ یا انواع دیگر میکروارگانیسم ها در دوران بارداری تجربه می کنند. به طور کلی جنین در برابر عفونت میکروارگانیسم ها توسط دهانه رحم محافظت می شود. دهانه رحم با تولید سیتوکین های ایمنی و مولکول های ضد میکروبی عفونت میکروبی را کنترل و محدود می کند. اگر این سد تحت تأثیر قرار گیرد، باکتری ها ممکن است وارد حفره رحم شوند که منجر به پیامدهای نامطلوب می شود. بنابراین بهبود شیوه زندگی و افزایش دانش زنان در مورد مسائل مربوط به سلامت باروری به کاهش بروز واژینیت و کاهش پیامدهای نامطلوب بارداری کمک می کند. در ادامه به بررسی برخی از عفونت های باکتریایی می پردازیم:

واژینوز باکتریال

شایع ترین علت واژینیت حاد است و در جوامع مختلف در حدود ۱۵ تا ۵۰ درصد زنان علامت دار دیده می شود. در مطالعه ای میزان شیوع واژینوز باکتریال در ایران ۲۲/۴ درصد گزارش شده است. در محیط طبیعی واژن (فلور واژن) به طور طبیعی باکتری هایی مثل لاکتوباسیل یا قارچ وجود دارد که نه تنها بی خطر بوده بلکه وجودشان برای سلامت بدن نیاز است. فلور طبیعی لاکتوباسیلی واژن یکی از مکانیسم های دفاعی بدن است که از بروز عفونت با پاتوژن های واژن پیشگیری می کند. هنگامی که واژینوز باکتریال اتفاق می افتد، نوعی تغییر در فلور باکتریایی واژن روی می دهد. از بین رفتن لاکتوباسیل ها و رشد بیش از حد باکتری های بی هوازی می تواند خطر بیماری های مقاربتی، ایدز و واژینیت را افزایش داده و بارداری را با اختلال روبرو سازد. در واژینوز باکتریال لاکتوباسیل های هوازی که به صورت طبیعی به میزان زیاد در واژن وجود دارند، کاهش یافته و در عوض تعداد باکتری های دیگری مانند گاردنلا واژینالیس (Gardnerella Vaginalis)، باکتروئیدها (Bacteroides) و سایر باکتری ها در واژن زنان مبتلا به واژینیت باکتریال دیده می شود. در زنان مبتلا تعداد باکتری های گاردنلا واژینالیس و مایکوپلاسما هومینیس ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ برابر افراد طبیعی است. واژینوز باکتریال عفونت مقاربتی نمی باشد اما در زنانی که از نظر جنسی فعال هستند شایع است. عدم درمان واژینوز باکتریال احتمال ابتلا به بیماری های مقاربتی را افزایش می دهد.

واژینوز باکتریال در بارداری

احتمال بروز واژینوز باکتریال در بارداری به دنبال تغییرات هورمونی ناشی از بارداری افزایش می یابد. ابتلا به واژینوز باکتریال در بارداری خطر زایمان زودرس (زایمان قبل از هفته ۳۷) و وزن کم هنگام تولد را به دنبال دارد. وزن کم هنگام تولد کمتر از ۲۵۰۰ گرم موجب مشکلات بعدی برای نوزاد خواهد شد. ابتلا به واژینوز باکتریال در بارداری خطر ابتلا به بیماری التهابی لگن را افزایش می دهد. بیماری التهابی لگن خود نوعی عفونت لگن است که احتمال بروز ناباروری را در آینده به دنبال دارد. عفونت واژینوز باکتریال خطر بیماری های مقاربتی مانند HIV، کلامیدیا و سوزاک را نیز افزایش می دهد.

عوامل خطر واژینیت باکتریال

علت ایجاد واژینوز باکتریال مشخص نیست اما به نظر می رسد برخی عوامل در ایجاد این بیماری نقش دارند. از جمله عوامل خطر واژینوز باکتریال می توان به موارد زیر اشاره کرد:

بارداری در سنین پایین (خود بارداری به خودی خود به دلیل تضعیف سیستم ایمنی بدن و تغییرات هورمونی خطر عفونت را افزایش می دهد. بارداری در سنین پایین هم احتمال این رویداد را تشدید می کند)

  • استفاده از دوش واژینال ماهانه یا حداقل در یک هفته گذشته
  • رابطه جنسی محافظت نشده
  • داشتن شرکای جنسی متعدد
  • استفاده طولانی مدت از آنتی بیوتیک ها
  • سیگاری بودن
  • استفاده از وسایل داخل رحمی IUD و دیافراگم برای جلوگیری از بارداری
  • کمبود لاکتوباسیل های مولد پراکسید هیدروژن به خصوص در زنان سیاه پوست
  • عوامل استرس زا (مانند مشکلات اقتصادی یا تهدید امنیت شخصی)

علائم واژینیت باکتریال

شایع ترین علامت واژینوز باکتریال ترشحات غیر طبیعی است. البته در حدود ۵۰ درصد از زنان بدون علامت هستند. در هر حال توصیه می شود کلیه موارد علامت دار درمان شوند زیرا تداوم عدم درمان موارد علامت دار، عوارض جدی زنان به دنبال خواهد داشت. برخی از علائم واژینوز باکتریال عبارتند از:

  • ترشحات نه چندان غلیظ و چسبنده
  • ترشحات آبکی و مات خاکستری رنگ گاهی همراه با ته رنگ سبز
  • بوی بد واژن به شکل بوی تند ماهی به خصوص بعد از نزدیکی جنسی که به نام بوی ماهی گندیده یا foul fishy نامیده می شود
  • درد واژن
  • در عفونت باکتریایی خارش واژن زیاد شایع نیست اما ممکن است در موارد ترشح شدید وجود داشته باشد.
  • سوزش واژن
  • احساس سوزش حین ادرار کردن

عوارض واژینوز باکتریال

این عفونت با افزایش خطر بسیاری از عفونت های مجاری تناسلی فوقانی همراه است از جمله:

  • عفونت رحمی
  • افزایش خطر عفونت پس از هیسترکتومی واژینال و شکمی
  • بیماری های التهابی لگن PID (که می تواند موجب نازایی بعدی و بارداری خارج از رحم شود)
  • غیر طبیعی بودن سیتولوژی سرویکس یا دهانه رحم

زنان باردار مبتلا به واژینوز باکتریال در معرض خطر پارگی زودهنگام پرده های جنینی، زایمان زودرس، کوریوآمنیونیت و اندومتریت پس از سزارین هستند. همچنین افزایش خطر سقط و کاهش موفقیت باروری آزمایشگاهی IVF در زنان مبتلا دیده شده است. به همین دلیل است که پزشکان و مراکز مختلفی مانند مرکز پیشگیری و کنترل بیماری های آمریکا توصیه می کنند که حتما زنان باردار از مراقبت های قبل، حین و بعد از بارداری برخوردار بوده و بیماری را شناسایی کنند. به جز موارد اشاره شده، واژینوز باکتریال با افزایش خطر ابتلا به سوزاک و عفونت HIV که عامل ایدز می باشد نیز همراه است.

تشخیص واژینوز باکتریال

بررسی موارد زیر می تواند در تشخیص واژینوز یا واژینیت باکتریال مفید باشد:

  • معاینه لگنی و دیدن ترشحات غیر طبیعی واژن
  • دیدن باکتری ها در ترشحات واژینال زیر میکروسکوپ و یا رنگ آمیزی و نور مخصوص
  • نبودن لاکتوباسیل ها
  • تست Whiff مثبت است (استشمام بوی ماهی با افزودن یک قطره پتاس ۱۰% به یک قطره از ترشحات واژن)
  • در لام تهیه شده از ترشحات مستقیم واژن و رنگ آمیزی گرم و یا پتاس ۱۰%، تعداد زیادی سلول کلیدی یا Clue دیده می شود. در واقع این سلول ها، سلول های اپیتلیالی واژن هستند که توسط تعداد زیادی باکتری گاردنلا واژینالیس پوشیده شده اند (البته ممکن است در ۲۰% موارد این سلول ها دیده نشوند).
  • تعداد لکوسیت ها (WBC) در اسمیر ترشحات واژن مانند واژینیت قارچی پایین است (برخلاف واژینیت تریکومونایی که زیاد است).

درمان واژینیت باکتریال

درمان با استفاده از چند آنتی بیوتیک بی خطر در دوران بارداری انجام می شود که ممکن است به صورت خوراکی یا کرم واژینال مورد استفاده قرار گیرد. درمان آنتی بیوتیکی شامل درمان باکتری های بی هوازی است. به یاد داشته باشید که تا زمان تکمیل درمان از نزدیکی جنسی خودداری کنید. درمان شریک جنسی یا همسر نیز به این دلیل که باکتری های بی هوازی حین رابطه جنسی منتقل می شوند باید انجام شود. در نظر داشته باشید احتمال عود بیماری بعد از درمان وجود دارد. لازم به ذکر است در صورت مبتلا شدن به هر نوع عفونتی حتما به درمانگر خود مراجعه کرده و از درمان خودسرانه جدا خودداری فرمایید. چرا که تشخیص نوع عفونت و درمان متناسب با آن دشوار بوده و در صورت اشتباه دارویی، ممکن است مشکلات و عوارض جبران ناپذیری رخ دهد. در ادامه در مورد روش های دارویی که درمانگران مختلف پیشنهاد می کنند، توضیح خواهیم داد:

  • ژل مترونیدازول ۰.۷۵ درصد هر شب یک اپلیکاتور ۵ گرمی به مدت ۵ روز
  • مترونیدازول خوراکی ۵۰۰ میلی گرم دو بار در روز به مدت ۷ روز: درمان با مترونیدازول خوراکی به اندازه استفاده از نوع واژینال آن به مدت ۵ روز کارآمدی دارد. البته تک دوز یک مترونیدازول دیگر به عنوان درمان واژینوز باکتریال به عنوان جایگزین استفاده نمی شود زیرا میزان شکست ۵۰ درصد را به دنبال دارد.
  • تینیدازول و انواع دیگر خوراکی تیدامکس
  • کلیندامایسین مانند کلکین و کلیندکس به شکل خوراکی و پماد واژینال
  • اوول کلیندامایسین ۱۰۰ میلی گرم داخل واژن به مدت ۳ روز
  • کرم واژینال بیوادهزیو کلیندامایسین ۲% ۱۰۰ میلی گرم تک دوز
  • کلیندامایسین خوراکی ۳۰۰ میلی گرم دو بار در روز به مدت ۷ روز:  دوره ۷ روزه درمان با کرم واژینال کلیندامایسین ۲% به اندازه مترونیدازول خوراکی موثر است.

نکات مهم:

  • درمان شریک جنسی یا همسر توصیه نمی شود.
  • ممکن است انواع دیگری از آنتی بیوتیک به عنوان مکمل برای درمان تجویز شود.
  • مصرف مترونیدازول خوراکی می تواند سبب تهوع، استفراغ، سرگیجه و سردرد به ویژه زمانی که همراه با الکل مصرف شود، بشود. در صورت بروز عوارض فوق با پزشک تان مشورت کنید.
  • مصرف داروها ممکن است سبب افزایش علائم بیماری شود. بنابراین در صورت تشدید علائم نباید دارو را نیمه کاره قطع کنید و باید دوره مصرف را تا انتها ادامه دهید. علائم بیماری دو تا سه روز بعد از مصرف داروها از بین خواهد رفت. در صورتی که علائم با وجود تکمیل درمان هنوز وجود داشته باشد، دوره درمان واژینوز باکتریال مقاوم با دوز نگهدارنده آنتی بیوتیک با تجویز درمانگر شما انجام می شود.

واژینوز باکتریال راجعه

ممکن است در مواردی واژینوز باکتریال راجعه (۳ یا بیشتر از ۳ بار حمله بیماری در یک سال) رخ دهد. در این حالت پس از ۱۰ روز درمان القایی با مترونیدازول واژینال، مصرف ۲ بار در هفته ژل مترونیدازول ۰.۷۵% به مدت ۱۶ هفته، باعث علاج در ۷۵% بیماران پس از ۱۶ هفته و ۵۰% بیماران بعد از ۲۸ هفته می شود. در کل دو داروی مترونیدازول و کلیندامایسین (خوراکی، کرم یا ژل واژینال) بیشتر از بقیه داروها برای درمان عفونت باکتریایی تجویز می شوند.

درمان واژینوز باکتریال در بارداری

درمان عفونت باکتریایی برای همه زنان باردار علامت دار توصیه می شود. مترونیدازول در دوران بارداری با استفاده از رژیم ۲۵۰ میلی گرم موثر است. با این حال مترونیدازول با دوز ۵۰۰ میلی گرم نیز دو بار در روز قابل استفاده است. یک کارآزمایی نشان داده است که درمان با مترونیدازول ۵۰۰ میلی گرم خوراکی دو بار در روز به همان اندازه تاثیر دارد که ژل مترونیدازول موثر است (۷۰٪). در یک کارآزمایی بالینی دیگر درمان با کلیندامایسین خوراکی میزان درمان ۸۵% را نشان داده است.

نکات مهم:

  • مطالعات متعدد و متاآنالیز ها نتوانسته اند ارتباطی بین مصرف مترونیدازول در دوران بارداری و اثرات تراتوژنیک یا جهش زایی در نوزادان نشان دهند. اگرچه مطالعات قدیمی حاکی از ارتباط احتمالی استفاده از کلیندامایسین واژینال در دوران بارداری و پیامدهای منفی برای نوزاد است، اما داده های جدیدتر نشان می دهد که این روش درمانی برای زنان باردار بی خطر است. همچنین تحقیقاتی ثابت نکرده است که درمان خوراکی بر درمان موضعی برتری دارد. بنابراین ممکن است زنان باردار علامت دار با هریک از رژیم های خوراکی یا واژینال که برای زنان غیر باردار نیز توصیه می شود درمان شوند.
  • اگرچه پیامدهای نامطلوب بارداری از جمله پارگی زودرس پرده های کیسه آمنیون، زایمان زودرس، عفونت مایع آمنیوتیک و اندومتریت پس از زایمان در برخی مطالعات دیده شده است، اما درمان عفونت باکتریایی در زنان باردار می تواند علائم و نشانه های واژینال را کاهش دهد. نتایج یک تحقیق نشان می دهد که هیچ رژیم آنتی بیوتیکی مانع از تولد زودرس در زنان مبتلا دیده نشده است. از طرفی درمان خوراکی خطر سقط را کاهش داده و نتایج پیامدهای منفی را در نوزادان کاهش داده است. در یک کارآزمایی، کاهش ۴۰% در زایمان زودرس خودبخود در بین زنان با استفاده از کلیندامایسین خوراکی طی هفته های ۱۳ تا ۲۲ بارداری نشان داده شده است.
  • اگرچه مترونیدازول از جفت عبور می کند، اما هیچ مدرکی از اثبات تراتوژن بودن یا اثرات جهش زا در نوزادان زنان باردار مشاهده نشده است. درمان مترونیدازول در بارداری با خطر کم همراه است.
  • مترونیدازول در شیر مادر نیز ترشح می شود. از این رو پزشکان توصیه می کنند که به مدت ۱۲ تا ۲۴ ساعت پس از درمان مادر با دوز ۲ گرم مترونیدازول شیر دادن را به تعویق بیندازند.
  • اطلاعات در مورد مصرف تینیدازول در بارداری محدود است با این حال، داده های حیوانات نشان می دهد که جنین درمانی خطر متوسط دارد. بنابراین مصرف تینیدازول در دوران بارداری ممنوع است.

پیشگیری

برای پیشگیری از عفونت واژینوز باکتریال در دوران بارداری موارد زیر را رعایت کنید:

  1. مصرف آب زیاد
  2. از مصرف صابون ها و شوینده های ناحیه تناسلی حتی از نوع ضد حساسیت خودداری کنید. زیرا مصرف این مواد می تواند PH واژن را تغییر داده و احتمال التهاب را افزایش دهد.
  3. عدم استفاده از جکوزی و حوضچه های آبگرم عمومی
  4. به علت تهویه مناسب و همچنین جذب و مشاهده ترشحات واژن استفاده از لباس نخی توصیه می شود. لباس زیر نباید پلاستیکی باشد
  5. لباس های زیر روزانه باید تعویض شوند.
  6. از مصرف دوش واژینال خودداری کنید. شستشوی محیط داخل واژن با دوش واژینال سبب از بین رفتن باکتری های مفید واژن خواهد شد. در کل به یاد داشته باشید که واژن نیاز به شستشو ندارد.
  7. خشک کردن ناحیه تناسلی و دست نزدن به بخش جلوی دستگاه تناسلی بعد از دست زدن به ناحیه مقعد در هنگام رفتن به دستشویی
  8. استفاده از کاندوم حین رابطه جنسی احتمال انتقال باکتری های عامل عفونت را کاهش می دهد.

در صورت تمایل به کسب اطلاعات بیشتر در زمینه بیماری های عفونی باکتریایی دارید، پیشنهاد می کنیم مقاله معرفی برخی از واژینیت های باکتریایی را مطالعه کنید. در این مقاله در مورد بیماری هایی چون سیفلیس و عفونت کلامیدیایی و عفونت گونوکوکی توضیحات خوبی ارائه کرده ایم.